3. ТООГОЙ НЭРЫН ИЛГАРАЛ

Удхаараа, түхэлөөрөө болон хэрэглэлгээрээ тоогой нэрэнүүд хэдэн янза болон илгарна.

а) Тоолоһон тоогой нэрэнүүд хэды? хэдэн? гэһэн асуудалнуудта харюусажа, тодорхой болон зайраа удхатай үсөөн гү, али олон тоое илгаруулан нэрлэдэг: нэгэн, арбан, арбан табан, мянга табан зуун г.м.

б) Дугаарлаһан тоогой нэрэнүүд -дахи, -дэхи, -дохи, -дугаар, -дүгээр гэһэн суффикснуудай хүсөөр тодорхой болон зайраа удхатай удаа дараалан байһан тоо нэрлэжэ, хэдыдэхи? хэдыгээд? гэһэн асуудалнуудта харюусадаг: нэгэдэхи, хоёрдугаар, арбан табадахи г.м.

в) Баглуулһан тоогой нэрэнүүд -аад, -ээд, -оод, -яад, -еэд, -ёод гэһэн суффикснуудай хүсөөр тодорхой болон зайраа багсааһан удхатай тоо нэрлэжэ, хэдыгээд? гэһэн асуудалда харюусадаг тоогой нэрэнүүд болоно: нэжээд, хошоод, гурбаад, зуугаад, хоёр мянга табан зуугаад хони харанаб г.м.

г) Суглуулһан тоогой нэрэнүүд -уулаа, -үүлээ, -уулан, -үүлэн, -луулан, -лүүлэн гэһэн суффикснуудай хүсөөр тодорхой болон зайраа хамтадхаһан удхатай тоо нэрлэжэ, хэдылүүлээ? хэдылүүлэн? гэһэн асуудалнуудта харюусадаг тоогой нэрэнүүд болоно: хоюулаа, дүрбүүлэн, долоолуулан, арбан табуулан г.м.

д) Бутархай тоогой нэрэнүүд тодорхой болон зайраа удхатай тоолоһон тоогой хубяараа илгарһые нэрлэжэ, хэдынэй хэды? гэһэн асуудалда харюусадаг: хоёрой нэгэн, зуунай ерэн табан хуби г.м.

е) Нэрлэһэн тоогой нэрэнүүд тодорхой болон зайраа удхатай тоогой зарим илгаа нэрлэжэ, хэды шэнээн? гэһэн асуудалда харюусаһан тоогой нэрэнүүд болоно: ганса, олон, үсөөн, бүхэли, хахад, нэгэ хэдэн г.м.

Дасхал 1

Эдэ мэдүүлэлнүүдэй алиниинь дугаарлал тэмдэглэһэн тоогой нэрэнүүдтэйб?

а) Арбан зургаа наһандаа һургуули дүүргээд, мүнөө гэртээ энэ-тэрэ ажал хэдэг, бүхы юумэндэ оролдолго гарган хүдэлдэг.
б) Арбан долоодохи зуун жэлдэ хори-буряадууд мүнөө ажаһуудаг нютагуудтаа бусажа ерээ һэн гээшэ.
в) Ээрсэгтэл эрьелдэһээр байтарнай, табан жэл үнгэршэхэл даа.
г) Манай шатаршад гурбадахи һуури эзэлээ гээд мэдээсэнэбди.
д) Февралиин 25-да уран зураашадай хорин хоёрдохи харалган эхилхэ.
е) Мүнөө жэл Агууехэ Илалтын жаран жэлэй һайндэр болохонь.


Дасхал 1

Суглуулһан тоогой нэрэнүүдые ологты.

1) хоёр мянган
2) арбан наймадахи
3) зуугаад
4) арбан гурбуулан
5) найман зуун жараад
6) жаруулан
7) хорин юһэдэхи
8) хорин табуулан
9) арбан табан
10) зургаалуулан