ҮЙЛЭ ҮГЭ

1. ҮЙЛЭ ҮГЭ ТУХАЙ ОЙЛГОСО

Үйлэ гү, али байдал тэмдэглээд, юу хэнэб? яанаб? гэһэн асуудалнуудта харюусадаг хэлэлгын хубиие үйлэ үгэ гү, али глагол гэдэг.

Жэшээнь: уншана, бэшэнэ, унтана, хэбтэнэ, ябана, гүйнэ г.м.

 

ҮЙЛЭ ҮГЫН ҺУУРИ

Үйлэ үгын һуури хоёрдохи ганса нюурта сэхэ захиран хандаһан удхатай байдаг. Тиихэдээ хододоо аялганаар, ехэнхидээ түргэн аялганаар, заримдаа удаан аялганаар болон дифтонгоор дүүрэһэн байдаг: яба, ошо, бай, гүй, тани, һурга, номно, һайрха, нэгэдэ, түргэдэ, жарга, үргэ, оруулалса, түршэгэнэ г.м.

Үйлэ үгын һуури анхан болон гараһан гэжэ илгардаг: һуу, оло, таби – анхан һууринууд гү, али ондоо үгэһөө гараагүй, үндэһөөрөө байһан һуури болоно: шэрдэ, хүхэрэ, ябалса – гараһан һууринууд гү, али ондоо үгэһөө гараһан һууринууд болоно.

Хоёрһоо дээшэ үетэй үйлэ үгын һуурида залгалтануудые нэмэхэдэ, туд һууриин һүүлэй түргэн а, о, э аялганууд урда тээгээ р, л хашалгануудтай һаань тэдэнь унадаг: эхилэ – эхилбэ, хүдэлмэрилэ – хүдэлмэрилхэ, тамара – тамарна, үнгэрэ – үнгэрһэн г.м. Гэбэшье усадха – усадхаба, тэбэри – тэбэрихэ, харюуса – харюусана, бүрхөөгдэ – бүрхөөгдэнхэй г.м. бэшэгдэнэ.

Дасхал 1

Сэгүүдэй орондо үйлэ үгэнүүдые тааруулан табигты.


1) Дархан гоёор ...
а) оёно б) барина в) угаана г) ниидэнэ д) дархална
2) Басаган амһарта ...
а) оёно б) барина в) угаана г) ниидэнэ д) дархална
3) Бадма гэр ...
а) оёно б) барина в) угаана г) ниидэнэ д) дархална
4) Эжы шэнэ самса ...
а) оёно б) барина в) угаана г) ниидэнэ д) дархална
5) Самолёт түргөөр …
а) оёно б) барина в) угаана г) ниидэнэ д) дархална


Дасхал 1

Сэгүүдэй орондо юумэнэй үйлэ тэмдэглэһэн үгэнүүдые тааруулжа бэшэгты.


1) Чингис хаан 1206 ондо монгол угсаатаниие ...
а) тарина б) шэнжэлнэ в) агнана г) барина д) нэгэдүүлээ е) зурана
2) Уран зурааша зураг ...
а) тарина б) шэнжэлнэ в) агнана г) барина д) нэгэдүүлээ е) зурана
3) Таряашад шэниисэ ...
а) тарина б) шэнжэлнэ в) агнана г) барина д) нэгэдүүлээ е) зурана
4) Буряадай түүхэ эрдэмтэд ...
а) тарина б) шэнжэлнэ в) агнана г) барина д) нэгэдүүлээ е) зурана
5) Эжы амтатай хилээмэ ...
а) тарина б) шэнжэлнэ в) агнана г) барина д) нэгэдүүлээ е) зурана
6) Минии аба хэрмэ…
а) тарина б) шэнжэлнэ в) агнана г) барина д) нэгэдүүлээ е) зурана