2.3. ЙОТИРОВАННА АЯЛГАНУУД

Й хашалган абяае түргэн болон удаан а, аа, о, оо, э, ээ, у, уу, ү, үү, аялгануудтай хамтаруулан, я, е, ё, ю, яа, еэ, ёо, юу гэһэн йотированна аялганууд гэжэ нэрлэһэн байна. Эдэ йотированна аялганууд үгын эхиндэ (ябаха, ендэр, ёһо, юһэн), аялганай удаа (баян, нэерхэ, гоё), мүн ъ, ь үзэгүүдэй удаа (харья, горьё, эрье, адъютант) хоёр абяа тэмдэглэдэг аад, хашалганай арада ороходоо, тэрэнэй зөөлэниие тэмдэглэдэг (мяхан, сентябрь, лётчик, нютаг).

Үгын эхиндэ, аялганай хойно, илгаһан тэмдэгэй удаа я, е, ё, ю үзэгүүд хоёр абяа тэмдэглэдэг – [йа], [йэ], [йо], [йу] гү, али [үй]; хашалганай хойно ганса абяа тэмдэглэдэг – [а, э, о, у] гү, али [ү]; хашалганиие зөөлэрүүлдэг.

Дасхал 1

Зүб дүрим шэлэгты.

а) Йотированна аялганууд [я, е, ё, ю] хододоо хоёр абяа тэмдэглэдэг.
б) Хашалганай зөөлэниие йотированна аялганууд, и, ии тэмдэглэдэг.


Дасхал 1

Ямар үгэнүүд соо абяанууд үзэгүүдһээ олон байнаб?

а) ёһо
б) горьё
в) мяхан
г) нюрган
д) ендэр
е) эдеэн