2. АНХАН БОЛОН ГАРАҺАН ДАЙБАР ҮГЭНҮҮД

Дайбар үгэнүүд бии болоһон аргаараа анхан болон гараһан гэжэ илгарна.

а) Анхан дайбар үгэнүүд ямаршье ондоо үгэһөө гараагүй гү, али гараһаниинь мүнөөнэй хэлэндэ мэдэгдэхэгүй анхан һууряараа байһан байдаг: тэһэ, биса, һолбо, һэтэ, хаха, бута, нуга, соо, низа, ходо, зада, түүрэ, хуура г.м.

б) Гараһан дайбар үгэнүүд залгабаринуудай гү, али суффикснуудай хүсөөр болон бусад юумэнэй, тэмдэгэй, тоогой, түлөөнэй нэрэнүүдһээ, үйлэ болон дайбар үгэнүүдһээ гараһан байдаг.

-саа, -сээ, -соо, -сөө: шагайсаа, бүһэсөө, хоолойсоо г.м.

-са, -сэ, -со: һайса, мууса, хонхойсо, хүрдысэ г.м.

-та, -тэ, -то: гансата, нэгэтэ, хорёодто, мянгата г.м.

-хысаа, -хысээ, -хысөө: шадахысаа, мүргэхысөө г.м.

-гаар, -гээр, -гоор, -гөөр: баруугаар, энээгүүр, үглөөгүүр г.м.

Эдэ суффикснүүдые нэмэжэ, дайбар үгэнүүд гарахын хажуугаар, эдэниие дабтуулһан (тахир тахир, халхаг халхаг, алса алсар г.м), хошоодлуулһан (таран түрэн, ана мана, хойшо урагшаа г.м.) аргануудаар шэнэ удха болон түхэл ороһон дайбар үгэнүүд гарадаг.

Дасхал 1

Анхан ба гараһан һууритай дайбар үгэнүүдые илгагты.


1) шууяса, хүүесэ, үбдэгсөө, туласа
а) анхан б) гараһан
2) урда, дээшээ, үглөө, тээсгэн
а) анхан б) гараһан
3) зундаа, һайса, хоолойсоо, мууса
а) анхан б) гараһан
4) хам, мулта, тон, халта, улам
а) анхан б) гараһан


Дасхал 1

Дайбар үгэнүүд хаана? хэзээ? хэр зэргэ? юундэ? яажа? г.м. асуудалда харюусадаг, мэдүүлэл соо хэлэгшэ, ушарлагша болодог. Энэ дүрим:

а) зүб
б) буруу