5. ДАЙБАР ҮГЫН ХЭРЭГЛЭЛГЭ

Дайбар үгэнүүд мэдүүлэл соо ехэнхидээ хэлэгшэ болон ушарлагшанууд болодог, заримдаа бусадшье гэшүүнэй үүргээр хэрэглэгдэһэн байдаг. Жэшээнь: Би – Талын бүргэдби, – гээд, урагшаа гурба шууд алхаад зогсошобоб. Минии хойноһоо бэшэмнай баһа урагшаа гурбан алхам хээ. Бултанаймнай нюдэд эрид ялалзажа, фашистнуудые сүмэ харахаар хүсэһэндэл, зэрлиг нюурнуудынь зэбүүнээр шэртэнэбди. Тэдэ наранай элшэһээ һаргаһан юумэдэл, бидэнэй хурса шарайһаа тунхарижа, байра дээрээ урагшаа хойшоо хултагашалдан байба. Гансал энээн дээрэһээнь бодоходо, фашистнууд газар дээрэ бэшэ, агаарта гэнжын хүсөөр үлхэсэлдэжэ ябана, мүнөөшье бэшэ һаа үглөө энэ гэнжэнь таһаржа, тэдэ оёоргүй нүхэн руу тэһэ унаха гэжэ мэдэнэбди, – гээд Батько хоолойгоо заһажа, саашань улам зоригжоһон янзатай үргэлжэлнэ (Ж.Тумунов).

Дайбар үгэнүүд мэдүүлэл соо ушарлагшаар (урагшаа, шууд, хойноһоо, баһа, урагшаа, эрид, сүмэ, зэбүүнээр, байра дээрэ урагшаа хойшоо, гансал энээн дээрэһээ, мүнөөшье, үглөө, тэһэ, саашань, улам) хэрэглэгдэнэ.

Дасхал 1

Ямар һанамжань зүб бэ?

1) Дайбар үгэнүүд мэдүүлэлэй гэшүүн болодоггүй.
2) Дайбар үгэнүүд гансал ушарлагшанууд болодог.
3) Дайбар үгэнүүд мэдүүлэлэй ямаршье гэшүүн боложо шадаха.


Дасхал 1

Илгагдаһан үгэнүүдэй алиниинь дайбар үгэ бэ?

а) Буряад оромнай [дороһоо] гарадаг элдэб малтамалнуудаар тон баян.
б) Газар [дороһоо] элдэбын ашагта малтамалнуудые олодог.
в) Саһан [дээгүүр] олон хүнэй ябаһан мүрнүүд харагдана.
г) Дашын Дугар [дээгүүр] айлшалаад ерэбэ.