3. ДАХУУЛАЛ

3.1. ДАХУУЛАЛ ТУХАЙ ОЙЛГОСО

Хабаатай үгэдөө сэхэ мэдэлгүй причастяар гү, али деепричастяар гаргагдаһан дэлгэрэнгы ушарлагшые дахуулал гэнэ. Жэшээнь: Хабарай дунда һара гаража, дулаанай шэнжэ улам элеэр үзэгдэбэ. Үдэр ерэхэ бүри наран эртэ гаража, улам шангаар шарана. Тала дайдын, хада уулын үбэрэй саһан хайла хайлаһаар, һайрамай уһан таляан болон, эндэ тэндэһээ урдахадань, нуга сабшалан дээгүүр таран, үдэр бүри үргэдэжэ, харгы дээгүүр, жалгые уруудан бурьялһаар, гол горхон руу булангиртан ороно. Хадын хормойгоор, тала гүбээгээр аажамаар бэлшэһэн, олон янзын һүрэг малнууд бэеэ тэниинхэй, хур хагда, ургы ногоо шэншэлэн ябана.
Эндэ урдахадань, бэлшэһэн, тэниинхэй причастинуудаар, гаража, хайлаһаар, болон, бурьялһаар г.м. деепричастинуудаар гаргагдаһан дэлгэрэнгы ушарлагшанууд байна.

Дасхал 1

Зүб харюу ологты.

а) Дахуулалнууд причастяар болон деепричастяар гараһан дэлгэрэнгы ушарлагша болоно.
б) Дахуулалаар гараһан дэлгэрэнгы ушарлагша хабаатай үгэтэеэ сэхэ зэргэлээд байхадаа, дахуулал болоногүй.
в) Дахуулал хоёр тээһээ таһалалаар илгагдана.


Дасхал 1

Дахуулалаар гараһан дэлгэрэнгы ушарлагша ямар асуудалда харюусахаб? Тааруулан табигты.


1) Хурьгадайнгаа томошог болохолоор
а) хэзээ? б) яахада? в) яамсаар? г) яахын тула?
2) Малаа тобир тарган болгохын тула
а) хэзээ? б) яахада? в) яамсаар? г) яахын тула?
3) Наранай гарамсаар
а) хэзээ? б) яахада? в) яамсаар? г) яахын тула?
4) Мал ажал үсхэбэрилхэдэ
а) хэзээ? б) яахада? в) яамсаар? г) яахын тула?

Холбуулал

1. Ойлгомжо тэмдэглэдэг

2. Хоёр хубиһаа бүридэдэг:

Дулдыданги үгэ - Асуудал - Гол үгэ

3. Илгаань:

а) Сүлөө

Хонидоо ниилүүлэн

Тогтомол

Ганзага ниилүүлэн

б) Нэрэ холбуулал

Юум. н.
Түл. н.
Тоогой н.
Тэмд. н.

Үйлэ үгын:
Мэдүүлһэн түлэб
Хандаһан түлэб
Причастна түлэб
Деепричастна түлэб
Дайбар үгэ