3.2. ДАХУУЛАЛНУУДАЙ БАЙГУУЛГА

Байгуулгаараа дахуулалнууд причастяар болон деепричастяар гаргагдаһан хүтэлэгшэтэй, мүн заримдаа нэрын гү, али хамаанай падеждэ байһан үйлэдэгшэтэй байдаг.

Дахуулалай хүтэлэгшын үйлэ дүүргэһэн нэрын гү, али хамаанай падеждэ байһан үйлэдэгшыень нэрын падеждэ байһан нэрлүүлэгшэһээ илгаруулха хэрэгтэй. Жэшээнь: 1) Машинаар ябаһан хоёр хүн гэнтэ тогтожо, тэдэ кабинаһаа яаран гараба. 2) Машина гэнтэ тогтожо, хоёр хүн кабинаһаа яаран гараба. 3) Хоёр хүн машинаар ябатараа тогтоод, кабинаһаа яаран гараба. 4) Машинын тогтоходо, хоёр хүн кабинаһаа яаран гараба.

Түрүүшын мэдүүлэлдэ хоёр хүн дахуулалай үйлэдэгшэ, тэдэ мэдүүлэлэй нэрлүүлэгшэ. Хоёрдохи мэдүүлэлдэ машина дахуулалай үйлэдэгшэ, хоёр хүн мэдүүлэлэй нэрлүүлэгшэ. Гурбадахи мэдүүлэлдэ хоёр хүн мэдүүлэлэй нэрлүүлэгшэ. Дүрбэдэхи мэдүүлэлдэ машинын дахуулалай үйлэдэгшэ, хоёр хүн мэдүүлэлэй нэрлүүлэгшэ г.м. болоод байна ха юм.

Дасхал 1

Причастяар гаргагдаһан хүтэлэгшэтэй дахуулал ологты.

а) Бахануудай уһанһаа добо өөдэ гарабал, бороо һуужа орохо гээшэ.
б) Наһатай хүнүүдэй хөөрэлдэжэ байхада, үгыень таһалангүй шагнаад һууха.
в) Үүдээ алдалжа, богоһо дээрэ гараад байжа болохогүй.
г) Хүнэй юумэ асаржа үгэхэдэ, амһартыень хооһоор бусаахагүй.


Дасхал 1

Дахуулалнууд соо илгагдаһан хүтэлэгшэнь ямар үйлэ үгөөр гаранхайб гэжэ тэмдэглэгты.

Сэлмэг тунгалаг үдэрэй болоходо[1] , урин зулгы наранай миһэрхэлээр[2] , хүн бүхэнэй дотор баһал сэнгэлиг хүхюун болоно. Бишыхан байхадаа[3] , абынгаа хүдэлмэриһөө ерэжэ[4] , хэрэлсы дээрэ гарахыень дууламсаараа[5] , даха доогуур шургаад[6] , бэдэржэ олохыень хүлеэжэ хэбтэгшэ һэм. Урин дулаан эхилжэ[7] , наруули нэмэри газарта түрүүшын ургы сэсэг һалбараад[8] , һонин хоншуухан үнэр хамар өөдэ хангалтана. Радна тушаа Аюушын нюруулһан һүриин байхадань[9] , зун эндэ үбһэ һүрилжэ байхадаа[10] , Аюушатай хөөрэлдэжэ, энеэлдэжэ ябаһанаа һанана.
причасти:
деепричасти:

Холбуулал

1. Ойлгомжо тэмдэглэдэг

2. Хоёр хубиһаа бүридэдэг:

Дулдыданги үгэ - Асуудал - Гол үгэ

3. Илгаань:

а) Сүлөө

Хонидоо ниилүүлэн

Тогтомол

Ганзага ниилүүлэн

б) Нэрэ холбуулал

Юум. н.
Түл. н.
Тоогой н.
Тэмд. н.

Үйлэ үгын:
Мэдүүлһэн түлэб
Хандаһан түлэб
Причастна түлэб
Деепричастна түлэб
Дайбар үгэ