6.3.2. ТАЙЛБАРИЛҺАН НҮХЭСЭЛ МЭДҮҮЛЭЛТЭЙ ДАХАЛДАҺАН ОРЁО МЭДҮҮЛЭЛ

Тайлбарилһан нүхэсэл мэдүүлэл шухала мэдүүлэл соо хэлэгдэһэниие тодорхойлон, Хэн? Юун? г.м. асуудалнуудта харюусажа, шухала мэдүүлэлтэеэ дахалдуулһан холболто болон холболто үгэнүүдээр харилсана.

Жэшээнь: 1. Харин хэн ажалда дуратайб, тэрэ хододоо хүхюутэй. (В.Бильдушкинов). 2. Хада хадатаяа уулзахагүй, харин хүн хүнтэеэ уулзаха гэдэг зүб лэ байна даа. (Х.Намсараев). 3. Тэдэнэй ядалдаха юумэн юуб гэхэдэ, мүнөөнэй байдал, байра тэдэнэй эрилтэ ханганагүй.


Дасхал 1

Тайлбарилһан нүхэсэл мэдүүлэлтэй дахалдаһан орёо мэдүүлэл ологты.

а) Эрхые һуранхаар, бэрхые һура гэжэ буряад зон хэлсэдэг.
б) Намда һаалта болонош, юундэб гэхэдэ номоо муугаар үзэнэш.
в) Хатуу хүн засаг бариха гэһэн урданай дуун бии бшуу.
г) Бишни хүдэлмэридөө тухашараад байхадаа, һургуулияа хэзээ дүүргэхэ юм гэжэ шамайгаа үе үе һанагшаб.


Дасхал 1

Зүб харюу ологты.

1) Тайлбарилһан нүхэсэл мэдүүлэлнүүд шухала мэдүүлэлтэеэ холболтонуудаар холбогдоходоо, таһалал табигдадаггүй.
2) Тайлбарилһан нүхэсэл мэдүүлэлнүүд шухала мэдүүлэлэйнгээ бүхы гэшүүдые тодорхойлно.
3) Нүхэсэл мэдүүлэлнүүд өөрынгөө байгуулгаар өөрын нэрлүүлэгшэтэй, хэлэгшэтэй, бусадшье гэшүүдтэй.

Холбуулал

1. Ойлгомжо тэмдэглэдэг

2. Хоёр хубиһаа бүридэдэг:

Дулдыданги үгэ - Асуудал - Гол үгэ

3. Илгаань:

а) Сүлөө

Хонидоо ниилүүлэн

Тогтомол

Ганзага ниилүүлэн

б) Нэрэ холбуулал

Юум. н.
Түл. н.
Тоогой н.
Тэмд. н.

Үйлэ үгын:
Мэдүүлһэн түлэб
Хандаһан түлэб
Причастна түлэб
Деепричастна түлэб
Дайбар үгэ