6.3.3. ЭЛИРХЭЙЛҺЭН НҮХЭСЭЛ МЭДҮҮЛЭЛТЭЙ ДАХАЛДАҺАН ОРЁО МЭДҮҮЛЭЛ

Элирхэйлһэн нүхэсэл мэдүүлэл шухала мэдүүлэл соохи үгые тодорхойлон, ямар? гэһэн асуудалда харюусажа, тэрээнтэеэ дахалдуулһан холболтонуудай хүсөөр харилсана.

Жэшээнь: 1. Эртэ намар болохогүй гэһэн бодол ехэ эндүүтэй байба. (Ж.Тумунов). 2. Улад зоной оюун бэлигэй хурса болоходо, тэрэнэй зэмсэг зэрэ баһа хурса болохо юм гэдэг үгын үнэниие гартаа барижа үзэбэб. (Х.Намсараев).

Элирхэйлһэн нүхэсэл мэдүүлэлнүүд ехэнхидээ Ямар? гэһэн асуудалда харюусадаг байбашье, зарим ушарта Ямар хэмэр? Хэды тэды? гэһэн асуудалнуудта харюусаһан удхатай байжа болодог. Жэшээнь: Газаамнай шууялдаан, ооглолдоон, машинын түерөөн таһарангүй гэһэн үгэ хүгшөө дуулаад, ямар хэмэр абяан яагаа гэнэш даа гэнэ. ("Буряад үнэн"). Хэды мүнгэ үгэнэб, тэдыень лэ абаад ошохо хүн бэзэб. ("Буряад үнэн").


Дасхал 1

Элирхэйлһэн нүхэсэл мэдүүлэлтэй дахалдаһан орёо мэдүүлэл ологты.

1) Саяанай мундарганууд наранда ялардаг, юундэб гэхэдэ, тэдэ хододоо саһаар хушаатай.
2) Загаһан толгойһоо үжэдэг гэһэн оньһон үгэ зүб байна.
3) Һурахаб, ажаллахаб гэһэн бодол намайе хододоо эзэлдэг юм.
4) Хониной далые далан хүн эдихэ ёһотой юм гэжэ буряад зон хэлсэдэг.


Дасхал 1

Элирхэйлһэн нүхэсэл мэдүүлэлтэй дахалдаһан орёо мэдүүлэл ологты.

а) Загаһан толгойһоо үжэдэг гэһэн оньһон үгэ зүб байна.
б) Заабол амжалта туйлахаш, юундэб гэхэдэ ажалшни урагшатай байна ха юм.
в) Дүрөөгүй эмээл байдаггүй, дүримгүй бэшэг байдаггүй гэжэ хүнүүд хэлсэдэг.
г) Үүлэн түргөөр нүүхэдээ, һалхи зүгнэдэг гэһэн шэнжэлэл зүб.

Холбуулал

1. Ойлгомжо тэмдэглэдэг

2. Хоёр хубиһаа бүридэдэг:

Дулдыданги үгэ - Асуудал - Гол үгэ

3. Илгаань:

а) Сүлөө

Хонидоо ниилүүлэн

Тогтомол

Ганзага ниилүүлэн

б) Нэрэ холбуулал

Юум. н.
Түл. н.
Тоогой н.
Тэмд. н.

Үйлэ үгын:
Мэдүүлһэн түлэб
Хандаһан түлэб
Причастна түлэб
Деепричастна түлэб
Дайбар үгэ