5. ФРАЗЕОЛОГИ

Фразеологи гээшэ тусхай удхаар тогтомол холбоотой болоһон үгэнүүд юм. Жэшээнь: унаһан малгайгаа абангүй (сүлөөгүй), улхархайгаа бусалгаха (унтаха), хэбтэһэн хони бодхоохогүй (номгон), халуун шулуу долёоһон (бэрхэшээл үзэһэн), халбагаа хахарха (эбээ таһарха) г.м.

Тогтомол холбоотой үгэнүүд гү, али фразеологизмууд нэгэ үгэ мэтэ нягтаар ниилэһэн удхатай, холболдоһон үгэнүүдэйнь һууриие һэлгүүлжэ болохогүй байхаһаа гадна, бүхэлеэрээ мэдүүлэлэй ямар нэгэн гэшүүн боложо хэрэглэгдэнэ. Жэшээнь: Урдамни нюдэндөө галтайхан хүбүүн зогсожо байгаа бэлэй. Эндэ “нюдэндөө галтайхан” гэһэн удхатай, һууряараа “һэлгэхэгүй” түхэлтэй мэдүүлэлэй гэшүүн “элирхэйлэгшэ” үүргэтэй холбуулалнуудһаа бүридэнэ.

Фразеологизмууд хэлэлгэ уран, хурса, гоё, сэсэн болгоно.

Дасхал 1

Үгтэһэн үгэнүүдые ямар фразеологизмуудаар һэлгэжэ болохоб? Тааруулан табигты.


1) номгон, даруу
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
2) хэрэлдэхэ, эбээ таһарха
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
3) хулгайша
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
4) хүшэр хүндые үзэһэн
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
5) һонор, хурса
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
6) үлүү үгэ хэлэхэ
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
7) дуугай байха
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
8) унтаха
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
9) зөөлэн зантай
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан
10) сүлөө, забгүй
а) Ута гартай б) Унаһан малгайгаа абангүй в) Хэбтэһэн хони бодхоохогүй г) Халбагаа хахарха д) Аманай алдуури е) Халуун шулуу долёоһон ж) Амандаа уһа балгаха з) Улхархайгаа бусалгаха и) Эльгэ нимгэтэй й) Нюдэндөө галтайхан


Дасхал 1

Ямар үгэнүүдые тогтомол холбоотой гү, али фразеологизмууд гэнэб?

а) олон ондоо удхатай
б) ниилэһэн удхатай

Уг гарбалаараа илгарал

1. Үндэһэн буряад     үгэнүүд

Наран, уһан, үүлэн

2. Абтаһан үгэнүүд

Парта, клуб

3. Хуушарһан үгэнүүд

Үхэг, эргэнэг, туйба

4. Шэнэ үгэнүүд

Луноход, космонавт, хубилган шэнэдхэлгэ

5. Нэмэмэл үгэнүүд

Һайндэр, агууехэ