3. МОРФЕТИКЭ

3.1. ҮГЫН БҮРИДЭЛ

Үгэ бэеэ дааһан хубинуудһаа бүридэнэ. Тэдэнииень илгаруулан һалгажа, үгын лексическэ болон грамматическа байгуулга мэдэжэ абанабди.

Үгын лексическэ гү, али грамматическа удха болон түхэл дааһан хубииень морфемэ гэнэ. Жэшээнь: һура+лса+л+ай+нгаа+шье гэһэн үгэ зургаан хубиһаа бүридэхэ зуураа, зургаан ондоо лексическэ гү, али грамматическа үүргэ дүүргэһэн байна: һура гэһэн үйлэ үгэ һууряараа + үйлэ үгэ лса гэһэн гараһан һууритай ‑л гэһэн залгабари абажа, юумэнэй нэрэ болоно ‑ай гэһэн хамаанай ‑нгаа гэһэн өөртэ хамаадалай ‑шье гэһэн өөрсэгүйн зүйр үгын залгалтануудые абана.

Дасхал 1

Түрэл үгэнүүдые гаргаһан анхан һууриие үгэнүүдэй үндэһэн гэдэг. Ямар бүлэг үгэнүүд анхан һууритайб гэжэ элирүүлэгты.

а) зуралгада, уһабхи, харалгада;
б) зохёолшоной, санашадайшье, гэртэхинэйнгээ;
в) адуунһаа, үбһэндэшье, газартамнай.


Дасхал 1

Үндэһэн + залгабари + залгалта + залгалта + зүйр үгэ гэһэн схемэдэ таараха үгэ ологты.

а) хараасгайнуудтал
б) һайрхуугайдашье
в) дээдүүлһээ
г) ерүүлээд
д) бутархайнуудтал
е) ангуушангүй