7.3. -ЭЭ БОЛОН -ЭЙ ЗАЛГАЛТАНУУДЫЕ ЗҮБ БЭШЭЛГЭ

Падежэй залгалта -эй болон өөртэ хамаадалай залгалта -ээ адлирхуугаар, тодо бэшээр үгүүлэгдэдэг. Эдэниие зүб бэшэхын тулада, ямар падеждэ, ямар ушарнуудта хэрэглэгдэдэгыень мэдэхэ хэрэгтэй.

1. Хамаанай падежэй -эй залгалта мүн үйлын падежэй өөртэ хамаадалай -ээ залгалта адлирхуугаар үгүүлэгдэдэг: гэрэй – гэрээ. Иимэ ушарта удхаарнь болон асуудалаарнь илгаха: хэнэй? юунэй? гэжэ асуудалтай һаань, -эй бэшэхэ, хэнээ? юугээ? гэһэн асуудалтай һаань, -ээ бэшэхэ. Жэшээнь: Юунэй сонхоб? – Гэрэй сонхо. Юугээ сагаадааб? – Гэрээ сагаадаа (өөрынгөө гэрые сагаадаа гэһэн удхатай).

2. Зүгэй падежэй -тэ залгалтада өөртэ хамаадалай -ээ. Залгалта нэмэхэдэ, -тээ болоод, хамтын падежэй -тэй залгалтатай адлирхуугаар, тодо бэшээр үгүүлэгдэдэг: гэртэй – гэртээ. Иимэ ушарта эдэниие мүн баһа удхаарнь болон асуудалаарнь илгаха: юунтэй? гэжэ асуудалтай һаань, -тэй бэшэхэ; юундээ? гэһэн асуудалтай һаань, -тээ бэшэхэ. Жэшээнь: Бата хэнтэй һуунаб? – Бата Цэрээтэртэй һууна. Абань хэндэ ном абааб? – Абань Цэрээтэртээ ном абаа (өөрынгөө Цэрээтэртэ гэһэн удхатай). Бэшэ хэлэлгын хубинууд мүн баһа энэ дүримые баримталха ёһотой.


-Эй, -ээ залгалтануудые бэшэхэ дүримэй хүсэнэг

Зохилдол

Өөртэ хамаадал

Х.

-эй

юунэй?

гэрэй хана

Ү.

-ээ

юугээ?

гэрээ бариба

Хм.

-тэй

юунтэй?

гэртэй болобо

З.

-тээ

хаана?

гэртээ һууна

Дасхал 1

Ямар үгэнүүд соо удаан -ээ бэшэгдэхэб?

а) бэлэг... үгөө, гэрт... ороо;
б) эрдэм... эхин, гэрт... болоо.


Дасхал 1

Ямар мэдүүлэл соо залгалта буруу бэшэгдэнхэйб?

а) Сагаалган хадаа хүн бүхэнэй нэгэ наһа нэмэһэнээ баяр гэжэ тоологдоно.
б) Шэнын нэгэнэй үглөөгүүр эртэ үүрээр бодожо, газаа гаража, холые харадаг.