5.2. ТЭМДЭГЭЙ НЭРЫН ЗОХИЛДОЛ

Тэмдэгэй нэрэнүүд нэрэ үгэнүүдэй зохилдолоор хубилдаг тула, долоон падежнүүдэй залгалтануудые абадаг.


а) Шанарта тэмдэгэй нэрын зохилдолой хүсэнэг

Падеж

Түргэн а, э, о аялгануудаар һүүлтэһэн

Удаан аялгануудаар һүүлтэһэн

Дифтонгнуудаар һүүлтэһэн

Н.

Х.

З.

Ү.

Зб.

Хм.

Г.

ехэ

ехын

ехэдэ

ехые

ехээр

ехэтэй

ехэһээ

залуу

залуугай

залууда

залууе

залуугаар

залуутай

залууһаа

хуурай

хуурайн

хуурайда

хуурайе

хуурайгаар

хуурайтай

хуурайһаа

Падеж

Түргэн и аялганаар һүүлтэһэн

Удаан ы аялганаар һүүлтэһэн

Хашалгануудаар һүүлтэһэн

Н.

Х.

З.

Ү.

Зб.

Хм.

Г.

богони

богониин

богонидо

богониие

богонёор

богонитой

богониһоо

гүнзэгы

гүнзэгын

гүнзэгыдэ

гүнзэгые

гүзэгыгөөр

гүнзэгытэй

гүнзэгыһөө

сэлмэг

сэлмэгэй

сэлмэгтэ

сэлмэгые

сэлмэгээр

сэлмэгтэй

сэлмэгһээ

Падеж

Тогтууригүй н хашалганаар һүүлтэһэн

Тогтууритай н хашалганаар һүүлтэһэн

Хэлэнэй узуурай нг хашалганаар һүүлтэһэн

Н.

Х.

З.

Ү.

Зб.

Хм.

Г.

хүйтэн

хүйтэнэй

хүйтэндэ

хүйтэниие

хүйтэнөөр

хүйтэнтэй

хүйтэнһөө

нимгэн

нимгэнэй

нимгэндэ

нимгэниие

нимгэнээр

нимгэнтэй

нимгэнһээ

сайбан

сайбангай

сайбанда

сайбаниие

сайбанаар

сайбантай

сайбанһаа


б) Бүридэлтэ тэмдэгэй нэрын зохилдолой хүсэнэг

Падеж

Түргэн а, э, о аялгануудаар һүүлтэһэн

Удаан аялгануудаар һүүлтэһэн

Дифтонгнуудаар һүүлтэһэн

Н.

Х.

З.

Ү.

Зб.

Хм.

Г.

модото

модотын

модотодо

модотые

модотоор

модототой

модотоһоо

бэерхүү

бэерхүүгэй

бэерхүүдэ

бэерхүүе

бэерхүүгээр

бэерхүүтэй

бэерхүүһээ

зүрхэтэй

зүрхэтэйн

зүрхэтэйдэ

зүрхэтэйе

зүрхэтэйгээр

зүрхэтэйтэй

зүрхэтэйһээ

Падеж

Түргэн и аялганаар һүүлтэһэн

Удаан ы аялганаар һүүлтэһэн

Хашалгануудаар һүүлтэһэн

Н.

Х.

З.

Ү.

Зб.

Хм.

Г.

айнги

айнгиин

айнгида

айнгиие

айнгяар

айнгитай

айнгиһаа

хэрзэгы

хэрзэгын

хэрзэгыдэ

хэрзэгые

хэрзэгыгээр

хэрзэгытэй

хэрзэгыһээ

хөөхир

хөөхирэй

хөөхиртэ

хөөхирые

хөөхирөөр

хөөхиртэй

хөөхирһөө

Падеж

Тогтууригүй н хашалганаар һүүлтэһэн

Тогтууритай н хашалганаар һүүлтэһэн

Хэлэнэй узуурай нг хашалганаар

һүүлтэһэн

Н.

Х.

З.

Ү.

Зб.

Хм.

Г.

дохолон

дохолоной

дохолондо

дохолониие

дохолоноор

дохолонтой

дохолонһоо

тарган

тарганай

тарганда

тарганиие

тарганаар

таргантай

тарганһаа

гашуун

гашуунай

гашуунда

гашууниие

гашуунаар

гашуунтай

гашуунһаа

Дасхал 1

Үгтэһэн тэмдэгэй нэрэнүүд ямар падежэй залгалтатайб. Тааруулан табигты.


1) хүхюугэй, баянай, дуушын
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.
2) боротой, сагаантай, ехэтэй
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.
3) үндэрһөө, мууһаа, гоёһоо
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.
4) монсогор, улаан, бүдүүн
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.
5) бэрхэдэ, харада, сагаанда
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.
6) сэбэрые, һэргэгые, утые
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.
7) хурсаар, наринаар, уринаар
а) Н.п б) Х.п. в) З.п. г) Ү.п. д) Зб.п. е) Хм.п. ж) Г.п.


Дасхал 1

Илгагдаһан үгэнүүдэй зохилдол элирүүлэгты.

Халуун дулаанай[1] эхилхэдэ, Хамаг модод шууялдана. Хасуури гансал аниргүй, Хара барагараа[2] алдаагүй. Хүйтэнэй[3] гэнтэ буухада, Хүрэһэн модод гэмэрэлдэнэ. Хэдыдэш хасуурида хамаагүй, Хүхэ ногоохоноо[4] алдаагүй.
Н.п.:
Х.п.:
З.п.:
Ү.п.:
Зб.п.:
Хм.п.:
Г.п.: