ГУРБАДУГААР БҮЛЭГ


271

Һэрэмжэгүй мунайдаар,

Өөрын зоргоор хэзээшье бү яба.

Галзуу заан мэтэ ябаа һаа,

Өөрыгөө, үгышье һаа бусадые гэмтээхэ,


272

Бэеые һогтуулагша архиие

Амтатай бологшье бү уу.

Ёһон бусын үйлэ хэхэ,

Нюуса үгэнүүдээшье бусадта алдаха.


273

Саг ба энэ үе бүгэдые мэдэжэ,

Һэримжэтэй бүтөө.

Һэримжэгүйн агаар соо нойрсоо һаа,

Амисхаал гарабашье, амиды бэшэ мүн.


274

Өөрөө амгалан жаргалаар түгэлдэр болохын сагта

Хулгайшан мэтэ харууһала.

Жаргалдаа төөриһөөр һуладаа һаа,

Зоболонгой нүхэндэ унаха.


275

Үндэр хутаг олоошье һаа,

Бусадай богоол мэтэ һэрэмжэлэ.

Хабаагүйнүүдшье

Эрдэни, алта шэнжэлһэн мэтэ шүүмжэлхэ.


276

Дайсан, нүхэр – хэнэйшье сэдьхэлдэ

Ехээр бү этигэ.

Хүнэй дотор байһан сэдьхэлые

Нюдөөрөө харахагүйш.


277

Минии сэдьхэл һайн гэжэ

Һэрэмжэгүй бү һуу.

Гэм үгы, үбһөөр хооллодог гүрөөһэнүүдые

Хилэнсэтэй ангуушанай шархатуулха үзэгдэдэг.


278

Дайсанай нюураараа хэлэһэн тэдыдэ

Намда баярлаба гэжэ бү этигэ.

Нюур дээрэ элитэ үгүүлһэн үгэ

Далда үгүүлһэн үгэ хоёрой олонхинь харшалдаг юм.


279

Хоб хэлэдэг хүндэ

Гэмтэй үгэеэ бү алда.

Тэрэ хадаа баясхалангай дүрэ үзүүлжэ,

Сэдьхэлэйшни эд буляагша хулгайшан мүн.


280

Хобуушын үгэдэ этигэбэшье,

Тэрэнээ хэндэшье бү хэлэ.

Тэрэ үгыень аманһаа алдангүй

Сэдьхэлдээ баряа һаа, сэсэн гээшэ.


281

Хобой үгэ соносохо сагтаа

Һайн бэлэг мэтээр бү сэдьхэ.

Юртэмсын хэрүүл, тэмсэлэй олонхиниинь

Хобой шалтагаанһаа гарадаг олон гээшэ.


282

Хэн нэгэнэй нюурташни магтан энеэсэгээхын сагта

Зүрхэнһөө баясаба гэжэ бү этигэ.

Ирагуу шэбшүүрэй дуугаар

Гүрөөһэ мэхэлжэ алаха үзэгдэдэг.


283

Хүбүүе түрөөгүй сагтань

Һамгандаашье бү этигэ.

Хоёрой хоорондоһоо хүбүүн түрөөл һаань,

Тэрэ үеһээнь этигэжэ болоно.


284

Өөрын сэдьхэлэй доторой һангые

Хүнүүдтэ бү үзүүлэ.

Тэрэ хадаа

Хаалгаһаа хахасаһан гэртэй адли гээшэ.


285

Өөрынгөө эдэй шанарые

Хулгайлһан эд мэтэ бусадһаа нюу.

Оёорынь харагдахагүй уһан мэтэ

Хэншье тэдэнэйшни шанар, хирыень мэдэхэгүй.


286

Өөрынгөө шанарые нюужа,

Бусадай шанарые мэдэхые оролдо.

Зулын доро һүүдэртэ халхалагдажа,

Бусадые харадаг мэтэ ябаха хэрэгтэй.


287

Өөрөө эрдэмгүй гээшэ һаа,

Эрдэмтэй мэтэшэлэн бү хүшэлдэ.

Тиигээ һаа, тэрэшни хатанхай модон мэтэ

Бусадай нюдэндэ үзэсхэлэнтэй бэшэ.


288

Хэрбэеэ эрдэмэй биишье һаань,

Үргэлжэ амарлингы номхоноор яба.

Үрэ жэмэсһээ бүхыһэн жэмэстэ модон мэтэ

Тэрэшни үлэмжэ үзэсхэлэнтэй болоно.


289

Юун мүн байһыень һайсаар мэдэнгүй

Хэндэшье магтаха ба муушалхые бү эртэдүүлэ.

Үсөөхэн тэдые хэлэхэеэ эртэдүүлдэг

Тэрэ хадаа бага ухаатанай ёһо гээшэ.


290

Бусадай гэмые һайсаар мэдэнгүй

Тэрэнииень эли бү хэлэ.

Хэрбэеэ хуулиин газарта заргалдаха болоо һаа,

Тэрэнэйнгээ үнэмшэлгэдэ юу үгүүлхэ гээшэб?


291

Бусадай гэмые гансаараа үзэһэн болбошье,

Бусадта бү тунхагла.

Тэрэшнишье хуулиин газарта заргалдаха болоо һаа,

Өөр өөрөө гэршэнүүд байха болохот.


292

Юрэ бусадай гэмые

Уурлабашье, тэрээндэ бү хэлэ.

Хэрбэеэ хэлээ һаа,

Өөрын гэмые хэлүүлхын тула дурадхан залбирһан

мэтэ болохош.


293

Далда газарта бусадай асуубашье,

Буса нэгэ хүнэй гэм бү хэлэ.

Элдэб гэмүүд өөртэшни

Тэрээнэйхиһээшье олон бии байха.


294

Бусадай нэгэнхэн гэм үзэхын сагтаа

Тэрэниие хүсэлжэ бү хэлэ.

Өөртэшни зуун гэм бии байһыень

Өөрһөөшни бэшэ бүгэдэндэ үзэгдэнэ байха.


295

Бусадай гэмые нюдөөрөө элитэ үзэбэшье,

Тэрэниие бү баһамжала.

Өөрын нюуртахи халтар хултар хирые

Түрүүн удаа арилгаха хэрэгтэй.


296

Нэгэхэн удхые мэдээгүйгээрынь

Бусадые баһамжалан бү муушала.

Мэргэн болбошье ойн модон бүгэдые

Үлүү дутуугүй тоолоһоной хэрэг байхагүй.


297

Өөртэшни таарамжагүй тэдыгээрнь

Буса хүниие бү муушала.

Тиимэ хүниие зуун наһа хүрэһэн байбашье һаань,

Нялха гэжэ тэрэниие нэрлэдэг.


298

Өөртэшни таарамжагүй тэдыгээрнь

Бусадай хэрэг бү наадала.

Гүрөөһэнэй ойдо байрлаха ба загаһанай уһанда

тамархада

Хэн нэгэн муушалдаг аал?


299

Ехэрхэг омогтойшуулай гэмые

Хэзээшье бү уудала.

Тэрэнэй хилэн сухалай гал бадаржа,

Шамда хорлохын аюул ехэ байха.


300

Бага оюута, уйтан сээжэтэнүүдтэ

Нааданай шогшье бү гарга.

Инагай бэһэлигые хаяхаданьшье

Хорото һомон гэжэ һанажа магадгүй.


301

Урдань энээндэ туһалаа һэм гэжэ

Гомдолой шэрүүн үгэ бү хэлэ.

Амииень туһалһан болбошье,

Шамайе муу хүн багахан тэдыһээшье хорлохоо забдаха.


302

Тахир, һохор, дүлии, дохолон, бүхэтэрнүүдые

һажаалдажа,

Хэзээдэшье бү дууряа.

Өөрын хүл хухарха ба нюдэн һохор болохошье,

Магадгүй гээшэ.


303

Тахир, һохор – тэдэниие

Муу нэрээрнь бү дууда.

Өөртэшнишье гэдэгэр, бүхэтэр тэрэгүүтэн

Элдэб гэмүүдшье элитэ үзэгдэхэ байха.


304

Хүгшэдэй шали шули байдалһаа

Бү энеэ.

Бишье энэ мэтэ болохо байхаб гэжэ

Зүрхэнһөө юрөөл таби.


305

Хари оронһоо ерэһэн хүниие

Хэзээшье бү баһамжала.

Тэрэшни омог шамайе

Худагай мэлэхэй гэжэ таниха.


306

Тэрэшэлэн хариин хүндэ

Шалтагаан үгыгөөр һүнөөлгэ бү үйлэдэ.

Тэрэ хадаа нохойнуудай буса нохойе үзэхэ сагтаа

Зүриһэн мэтэ болохо.


307

Сог, адха хүсэн ба эд зөөриин хүсэн түгэлдэр

болобошье,

Бусадые бү сохигты.

Эд буляаһан хулгайшанай

Эдэй эзэнһээ үргэлжэ айдаһаа хүрэдэг мэтэ болохо.


308

Дайсанһаа үһөөгөө абажа шадахагүй гуйраншадыешье

Мунайдаар бү баһамжала.

Хаанай хуулишье тэрэниие үмөөрхэ сэрэг мүн,

Тамын һахюулнуудшье тэрэнэй сэрэгынь гээшэ.


309

Бэеын хүсэн заан мэтэ ехэ болобошье,

Тэрээгээрээ ехээр бү омогшо.

Баатарай эди ехэдээ омогшолго хадаа

Имагта тэнэгүүдэй ёһон мүн.


310

Бусадай маша нюусануудые мэдэһээр байжа

Бусадта бү дуулга.

Дайсанһаа байтагай,

Саданшье шамһаа эритэ мэсэһээ шэнги айха.


311

Бусадай маша нюуса эдые

Һонирхоһон нюдөөр бү хара.

Тэрэнэй шамдажа шинии ами хорлохын

Аюул ехэ байха.


312

Танилсаагүй хүнтэй хөөрэлдэхын сагта

Өөрыгөө магтан, бусадые муушалан бү дуугара.

Бусадые муушалһанһаашни шанар муута гэжэ мэдэхэ,

Өөрыгөө магтаһааршни тэнэг гэжэ мэдэхэ.


313

Доошонуудтай үгүүлэлдэхын сагта

Үнэн бэшэ бардам үгэ бү хэлэ.

Тэдэнэр дары доро этигэбэшье,

Тэрэ үгыешни бүхэндэ дуулгаха.


314

Ирагуу алдараа арбан зүгтэ дэлгэрүүлхын тула

Үдэр, һүни бүхэндэ бү оролдо.

Арбан зүгэй хүнүүдые өөрын хүсэндэ айлшаар

Дуудаһан болоно.


315

Ирагуу алдараа дуулгахые хүсөө һаа,

Өөрыгөө бү магта.

Өөрыгөө маша тэнэгби гэжэ

Бусадта һүхирэн дуулгаһан болоно.


316

Тэрэшэлэн өөрын хүбүүн ба гэргыешье

Бусадта бү магта.

Өөрын эхэнэрые магтаа һаа,

Тэрэнэйнгээ эмын бэлгые магтаһан мэтэ болоно.


317

Мүн баһа өөрын муу нэрыешье

Бусадта бү элирүүлэ.

Саг хэзээдэ шоно мэтэ

Хүнүүд шамда һэжэг түрэхэ.


318

Өөрын муу ябадалые

Бусадай гайхал бү болго.

Амитад, нохой ба миисгэйшье

Өөрын бааһые шоройдо булахаяа оролдодог.


319

Бусадай дурадхажа тухирхада

Тэрэнииень шэнжэлэнгүй бү оро.

Аймшагта арсаланай ама руу

Харайһан хүгшэн нохой мэтэ болохо гэнэ ехэ бии.


320

Бодолгүйгөөр бусадые дууряажа

Бү гүйгты.

Тэрэ хадаа туулайн «шалд» дуулгамсаар

Хэдэн голой амитан бүгэдын гүйһэн мэтэ болоно.


321

Энээниие мэргэдэй номноһон гээд,

Шэнжэлэнгүй бү оро.

Мэргэд болобошье,

Зарим үедэ һэрэмжэгүйһөө эндүүрхэнь үзэгдэдэг.


322

Энээниие тэнэгэй номноһон гээд,

Шэнжэлэнгүй бү орхи.

Тэнэгүүдшье үбгэдтэ, нялхануудшье үбгэдтэ

Оюундань нэмэри үгэдэг байдаг.


323

Олон юумэнэй сэдьхэлдэш таараһан байбашье,

Зохидгүй аймшагтай үйлые бү үйлэдэ.

Зууе, мянгые багтаадаг гиндан,

Гурбан юртэмсые багтаадаг тамын байшан бии гээшэ.


324

Үйлэдбэри али нэгыө үйлэдэхые хүсөө һаа,

Эхилхэ гү, али орхихо гэжэ шэнжэлхэ.

Һанамһаргүй бодожо гэмтээ һаа,

Тэрэ хадаа бодолгүй хооһон толгойто мүн.


325

Орожо болохогүй хэрэгые

Хэнэйшье захираа һаа, бү оро.

Энэ хадаа оюунай эшэ зарлиг гээд,

Ухаан түгэлдэр хэн нэгэн гал руу харайха аал?


326

Тэрэшэлэн диилдэхэгүй хэрэгтэ

Богоол зарсыешье бү зара.

Ехэ заанай ашаае

Хони ямаанда ашаа һаа, галзууралга гээшэ.


327

Өөрын диилэхэгүй хэрэгые

Хэзээшье бусадта бү амала.

Тэрэ хадаа

Шадалгүй эрсын бусадтай болзоо хэһэн мэтэ гээшэ.


328

Галуунай уһанһаа һү абадаг мэтэ

Шухала хэрэгтээ оролдо.

Хэрэмдэ абирһан хорхой мэтэ

Хэрэггүй үйлэдэ оролдоо һаа, сусахын шалтагаан мүн.


329

Бэлэхэн болбошье, олон зүйлэй хэрэгүүдые бутөөхэеэ

Бусадта үгөө бү үгэ.

Тэрэ хадаа торгоной хорхой мэтэ

Өөрын үгөөр өөрыгөө хүлихэ болоно.


330

Хэрэгтэй үйлэдэ дурадхаа һаань,

Шубуун мэтэ тэрээнһээ бү зайла.

Хэлэһэн бүгэдые дуулахагүй гээшэ һаань,

Үмхирһэн модон шэнгеэр бүгэдэ орхихо.


331

Юун болохонь магад үгы үйлые

Һанамһаргүй бү эхилэ.

Хазаар жолоогүй дошхон мориие

Ухаан түгэлдэр хэн нэгэн унахаа хүсэхэ аал?


332

Гэм ба эди эрдэм –

Хоёр хубинь тэгшэ хэрэгые бү эхилэ.

Тэрэ хадаа хоронтой холисолдоһон

Амтатай эдеэ эдиһэн мэтэ болоно.


333

Үсөөхэн эди эрдэм бии болбошье,

Гэмынь ехэнхи хэрэгые тэбшэ.

Өөрынгөө шэхэ отолжо,

Бүгсын бааһые хэн нэгэн аршаха аал?


334

Гэм багахан бии болбошье,

Эди эрдэмынь ехэнхи хэрэгые бү тэбшэ.

Унгаһа хэды шэнээн табигдаашье һаань,

Бүгсын нүхые хэн нэгэн бүглэхэ аал?


335

Гэм ба эди эрдэмэйнь алиниинь ехэнхи байнам гэжэ,

Һайсаар шэнжэлжэ, абаха, орхихые бүтөө.

Хирээнүүдтэшье эдеэ үгөө һаа,

Тэрэнииеш үни удаан ажаглаха.


336

Дээдэ хэрэгые бодомжолхые хүсөө һаа,

Тэрэнээ бүхэндэ бү хэлэ.

Атаархагшадууд тодхор хэхын тулада

Дайсанаа дараһан мэтээр оролдохо.


337

Алишье хэрэгтэ оролдоо һаа,

Суусагаалжан мэтэ, дуугайгаар оролдо.

Хэрбээ тэрэшни бүтөөшьегүй һаа,

Бусадай энеэдэн болохогүй.


338

Өөрын хүсэһэн хэрэгүүд тухай

Холын бодолоор үни удаан бодо.

Оюун багадаад бодолго богонидоо һаа,

Хэрэг бүхэнэй газарай хоролто бага байха.


339

Хэрбээ хүсэһэн хэрэгээ үгүүлээшье һаа,

Тэрэнээ эли бэшэ, богонихоноор хэлэ.

Хэрбээ һаад ушарбашье,

Наадалагдахань хэзээшье бага байха.


340

Өөрынгөө гансаараа шадахагүй хэрэгтэ оролдоходоо

Һайн нүхэртэ шүтэ.

Мэргэн сартавахида шүтөө һаа,

Далайн оёорой шандамаанииешье абаха.


341

Ехэ, бага – алишье хэрэг бүтөөбэл,

Баһамжалангүй, хинажа бутөө.

Арсалан туулайе алахадаашье,

Хинадаг гэжэ зон хэлсэдэг.


342

Юрэ хэрэг бүхэниие

Өөрынгөө хирэ боломжотой зохилдуулжа үйлэдэ.

Доородо изагуурай харса уладта

Хаан түшэмэдэй агууехэ ябадал хайшан гэжэ таарахаб.


343

Өөрынгөө, бусадай ямаршье хэрэг бүтөөгөө һаа,

Эли, далда үгыгөөр ёһо руунь бүтөө.

Үйлэ үрын ёһон хадаа

Хэзээшье хуурмаг үгы байдаг.


344

Ехэ үйлэ түсэблэхын сагта

Мэдэгшэ гүүлэхын тула гансаараа зүдхэжэ бү оролдо.

Гансаараа мэдэгшэ гүүлэхын тула шармайгаа һаа,

Нэрлүүлһэн нэрэлхэгэй ехэ хэрэгые бүтөөжэ шадахагүй.


345

Ехэ үйлэдбэри эхилхые хүсөө һаа,

Үни удаан бодолго таби.

Бүхэли жэлэй үдэр бүри шэнжэлхэ бури

Нэмэлтэ, хороолто гаражал байха.


346

Шухала бэшэг бэшэхын сагташье

Тэрэнээ дахин дахин шүүжэ, буулган бэшэ.

Хэды шэнээн буулгабашье,

Тэрээндэшни нэмэлтэ, хороолто дахин дахин гараха.


347

Хамтын хэрэгэй зүйлнүүдые

Нүхэдтэеэ зүблэжэ бүтөө.

Хэрбээ гэм гараашье һаа,

Гэмшэл үгы байха.


348

Хэрэгтай үйлэдэ бусадта амаа амалаа һаа,

Өөрынгөө хэрэг мэтээр оролдожо бүтөө.

Бүтөөнэб гэжэ элитэ амаа абаад,

Хуурадаг тэрээнһээ адаг хэн байхаб.


349

Лаб гэмтэй үйлэдбэриие амаа амалһан болбошье,

Аргынь оложо орхи.

Ухаатай мэргэд тэрэниие муушалхагүй,

Болгоомжотой гэжэ һайшааха.


350

Өөртэшни таарамжатай үзэгдэбэшье,

Бүгэдэнэй муушаадаг үйлые тэбшэ.

Тэнгэриин ухин мэтэ үзэсхэлэн бологшье,

Өөрынгөө үхиниие хэн нэгэн эдлэхэ аал?


351

Эхилхэ хэрэгүүдэй дары ба аласайнь

Олзо гарза хоёрые бодо.

Ашаг олзо лаб үгы болоо һаа,

Тэрэ хадаа хүлһэ үгы хүдэлмэриин зоболон болохо.


352

Мунөө байдал, сагай эрхээр

Бүтэхэ ба бүтэхэ үгые нягта шэнжэлэ.

Хэрбэеэ бүтэхэгүй болоо һаа,

Тэрэшье хэрэггүй өөрын зоболон болохо.


353

Урдань бусадай үйлэдэһэнэй

Һайн ба муугай али мэтэ болоһые бодо.

Тэрээнһээ өөртөө жэшээ үльгэр абажа,

Бодолго табяа һаа, мэдэхэ болохо.


354

Үйлэнүүдые бутөөхын урда

Бардам ехэ үгэ бү үгүүлэ.

Хэрбэеэ бүтөөжэ шадаагүй һаа,

Бусадай энеэдэ нааданай орон болоно.


355

Урдахи үйлэдбэриие дүүргэнгүй

Удаадахинуудтань бү яара.

Хоёр тахилай үглигэдэ гүйгшэ бирман

Гар хооһон үлдэһэн гэдэг.


356

Хойнохиин һайн мууе шэнжэлэн үгы

Урдахинуудые бү орхи.

Янхан эмын энеэбхилэмсээр

Өөрынгөө һамгые хэн нэгэн орхихо аал?


357

Түсэблэһэн хэрэгүүдэй бүтэхэгүй сагта

Хүдэлһэн нүхэртөө бү сухалда.

Би буян багатай гээшэб гэжэ

Сэдьхэлдээ мэдэхэ хэрэгтэй.


358

Хэрэгэйнгээ нэгэнтэ бүтэһэн сагта

Би бүтөөбэб гэжэ бү омогорхо.

Нааданай шагайн гэдэргээ уруу унадаг мэтэ,

Золой эрхээр бүтэдэгшье байдаг.


359

Ёһо бусын аргаар бүтөөбэшье,

Тэрээндээ омогые ехээр бү гарга.

Хулгайлһан хубсаһан ба шэмэгээр гоёһон мэтэ

Үзэсхэлэнтэй бэшэ байха.


360

Еһо бусын эрхэ, аргаар илаа һаа,

Илабаб гэжэ хөөргэжэ бү дуугара.

Хоро халдаһан эритэ мэсэһээ

Ухаан түгэлдэр хэн нэгэн айхагүй аал?


361

Бусадай түсэблэһэниие эбдэмсээрээ

Би болгоомжотой эрэб гэжэ бү эрэмшэ.

Эбдэхэдэ бүгэдэ бэлэн аад,

Бүтөөхэдэ бүгэдэ бэрхэ юм.


362

Бусадай зүблэлые эбдээд,

Сэсэнби гэжэ бү эрэмшэ.

Һайн, муу – алинииньшье мүн болболынь,

Эбдэхэдэ бэлэн, бүтөөхэдэ тиимэ бэшэ.


363

Ёһо бусаар хэрүүлһээ илаһан сагтаа

Тэрэнээ бусадта бү һайрха.

Бааһа шээһэ эдилгын урилдаанда илабашье,

Тэрэнээ хэн һайрхабаб.


364

Бусадые илаад хүсэндөө омогшохо сагтаа

Өөрынгөө ябадалые маша хина.

Хүниие баһамжалаад энеэхэ сагтаа

Унгаһа алдаа һаа, үзэсхэлэнтэй бэшэ.


365

Бэрхэ болбошье маша хэрэгтэй үйлэдэ айнгүй,

Бүхэ зүрхэ барижа оролдо.

Зүрхэнэй хүсэн бэхи байгаа һаа,

Агуулыешье тооһон тоброг болгохо бэрхэ бэшэ.


366

Һайниие хүсэһэн бусадые

Митаруулан бү хойшолуула.

Хүлтэйнүүдэй гүйхэдэ

Тохирой тодхор хэхэ зохисотой бэшэ гээшэ.


367

Үйлые нэгэнтэ шадаагүй сагтаа,

Тэрээндээ горидол хүсэлөө бү таһала.

Баатар һайн эрэ

Өөрын шуһанай адхархада улам хүсэлдэг.


368

Бүтөөхэ, эбдэхэ – бүгэдэеэ

Олонхииень зөөлэнөөр бүтөө.

Зөөлэнөөр зөөлэн, шэрүүн бүгэдые дарадаг тула,

Имагта зөөлэн хурса гэжэ мэргэд хэлэдэг.


369

Зарим сагта үе сагтайнь зохилдуулан,

Зарим зондо шэрүүнээр оро.

Амарлингыгаар аргалуулагдахагүй

Нюдэнэй ярада хануур, төөнүүрээр туһалха үзэгдэдэг.


370

Аргаа барагдаха сагтаа

Мэргэн ба үбгэд сагаан толгойтонһоо асуу.

Тэдэнэр аляандань эли зохисотой

Арга, ёһые зааха.


371

Үгышье һаа өөрын ураг садан,

Олые үзэһэнһөө һайсаар асуу.

Тэдэнэршье али мэдэһэн

Арга ёһыень хэлэхэ.


372

Хэрбэеэ дайсанда сохигдоо һаа,

Тэрэнэй үһөөтэ дайсанһаа асуу.

Тэрэ өөрынгөө али мэдэһэниие

Үлдээнгүй үгүүлхэ.


373

Яабашье аргаа барагдаа һаа,

Эшэнгүй гуйраншанһаашье асуу.

Ехэ хүсэтэниие, тэдэнэй ами бэеыешье

Шадал багатанай абарһан түүхэ олон бии.


374

Һанаһан хэрэгтэйгээ һэжэг таһалхын тула

Үзэсэ ехэтэй сэсэнүүдһээ асуу.

Айха ба омогшохын хоёр хизаарые тэбшэһэн

Дундахи мүр зааха.


375

Өөрынгөө ябадал асуужа шадахагүй байгаа һаа,

Тэрээндээ адли бусадай хэрэг ябадал асуу.

Бусадай хэрэгые өөрынхитэеэ жэшээ һаа,

Тэрээнһээшье багахан ухаа оложо шадаха.


376

Юун болохыень һайн мэдээгүй хэрэгые

Бусадта бү дурадха.

Үбшэн тэрэгүүтэн зохилдохогүй ушар гараа һаань,

Шинии гэмээр гэмтэбэ гэжэ хэлэхэ.


377

Атаархалтан ба омогшуулда

Һургаалай үгэнүүдые бү хэлэ.

Омогшуул бусадай туһатай үгэһөөшье

Зүүгээр хадхуулһан мэтэ сухалдаха.


378

Өөрынгөө али мэдэһэн бүгэдые

Һайрхан үгүүлхэеэ бү яара.

Өөрынгөө али мэдэһэнээ бусадта номноһонһоо

Бусадһаа асуугаа һаа, өөртэ туһатай.


379

Бусадта һургаалай үгэ үгүүлхэ гээшэ һаа,

Өөрөө ёһо руунь ябахаяа оролдо.

Ёһо руунь ябангүй зоргоороо ябаа һаа,

Уншалга мэдэдэг тотиин хани мүн.


380

Бусадай өөрыешни хүндэлхэ сагта

Тэрээнһээ митаралгүй хүлеэжэ аба.

Зүрхэсэн митараад хүнжэл дороо шурган ороо һаа,

Доройшуулай тэмдэг элирхэ мүн.


381

Бусадай гэртэ һууха сагтаа

Тэрэ гэрэй эхэнэрые ехээр бү хара

Бусадай харахада зохисотой бэшэ,

Задагай ябадалтай гэжэ муушалуулха.


382

Бусадай гэртэ эдеэлхын сагта

Эдеэень аалин ба ехэ багыень хирэлүүлжэ эди.

Эдихэдэнь ехэдэхэ ба түргэдөө һаань,

Тэрэниие гуйраншан мэтээр тоолохо.


383

Баһамжалхатай холижо эдеэ үгөөшье һаань,

Үлэсэбэшье тэрэниие бү эди.

Тахиһан ба баһамжалһаниие илгадаггүй

Адагууһан мэтээр тоолохо.


384

Шадар айлайгаа эдеэнэй үедэ

Дахин дахин бү оро.

Тэдэнэр хашарха болохо,

Өөрөөшье маша эшүүритэй байдалда орохо болохо.


385

Хэрбээ эдеэнэй үедэ ороо һаа,

Урюулһан айлшан мэтэ бү эдеэлэ.

Мүнөө эдеэлээд ерэһэнби гэжэ үгүүлээ һаа,

Үзэсхэлэнтэй гээшэ.


386

Бусадай ёһо руунь уриһаншье һаань,

Эдеэ ехээр бү эди.

Үхэгшэдэй хуримда ерэһэн гуйраншан мэтэ

Эдихэ болоо һаа, нааданай бүлэн болохо.


387

Шадар айлнуудһаа үдэр бүри

Эд уриһаар бү гуй.

Инаг болбошье хашарха болохо,

Өөрөөшье гуйраншан мэтэ болохо.


388

Буса хүнүүдэй баһамжалдаг ябадалнуудые

Шэнжэлжэ тэбшэ.

Бусадта баһамжалуулан амидарһанһаа

Үхэһэниинь дээрэ гэжэ дээдэшүүл үгүүлдэг.


389

Бусадай нюур доро үзэсхэлэн бэшэ ябадалые

Янхан эмэ мэтэ һайсаар сахи.

Хүнүүдтэшье хэлэгдэхэгүй,

Нохойдошье хусуулхагүй хэрэгтэй.


390

Танихагүй замда гараа һаа,

Нүхэр үгы гансаараа бү ошо.

Үбшэн ба хулгайшанай ерэхын сагта

Хэнһээ абарал эрихэб.


391

Ута замда ошохо сагтаа

Муу нүхэрые хэзээшье бү шэлэ.

Гэнтэ үбшэндэ абтаа һаа,

Эрхэгүй тэрэнэй гарта орохо.


392

Буса орондо ошолсохо замай нүхэрые

Өөрын ороной хүниие нүхэр болгожо шэлэ.

Тэрэ муу һайнаа барибашье,

Нютагтаа бусаха тула хорлохонь бага байха.


393

Эдээ хадагалуулхын тула

Өөрын эхэнэрые хүндэлжэ яба.

Эрэгүй үни удаан һуугаа һаа,

Бусадтай амараг болохонь магадгүй.


394

Үгышье һаа хэрэгтэ зарахын тула

Өөрын хүбүүе дахуулжа замда яба.

Өөрын хүбүүнтэй адли нүхэр

Хаанашье байха үгынь мүн.


395

Замда ябаха сагтаа

Гарза багатай эдеэн ба эдэй тоосоо бү хэ.

Аягын дунда дүүрэн тэдыһээ тэмсэлдээ һаа,

Нүхэр холодохо.


396

Нүхэртэеэ хамтын эдеэн,

Эдтэ хомоголзожо үлүү бү эдлэ.

Тэрэ маша муушалагдаха үйлэ мүн,

Адаг эрын ябадал мун.


397

Баһа замда ябахын сагта

Нүхэртэеэ хэрүүл, тэмсэл гаргахые холо тэбшэ.

Тэрэ сагтаа үбдэхэ гү, үхэхэшье саг байха,

Тэрэ нүхэртөө лаб шүтэхэ хэрэгтэй.


398

Замда ябахын сагта нүхэр бүхэнэй богоол зарса

Хэрэг үйлэдэ яба.

Шамда яарал, ядарал гарахын сагта

Тэдэнэр шинии богоол мэтэ туһалха.


399

Замда ябаха сагтаа нүхэдэй хайратай эдые

Нэгэ газар бү ниилүүлэ.

Уһа уһантай ниилүүлээ һаа,

Тэрэнэй шалтагаанһаа хэрүүл тэмсэл гараха.


400

Баһа мориной үбшэнүүд,

Тэдэнэй эдэгэхэ аргануудта мэргэжэн шудала.

Ута замда морин үхөө һаа,

Замай нүхэрэй үхэһэнһөө зоболонтой болохо.


401

Замда дайсан дээрмын ерээ һаа,

Олон нүхэд хойно бии мэтэ дууда.

Хулгайшан эдэй тэдые абахые хүсэһэн тула

Өөрынгөө ба бусадай шадалые шэнжэлээд орохо.


402

Хүсэ ехэтэй хулгайшан ерээ һаань,

Аминай золиг болгон эдээ үгэ.

Хонин нооһошондо нооһоёо хайшалуулаад

Амиды мултараа һаа, һайн хубитай гээшэ.


403

Хүсэ ехэтэй хулгайшанай ерэхэ сагта

Түргэн абаад яба гэжэ хэлэ.

Хойноһоо олон хүн ерэхэ гэжэ хэлээ һаа,

Тухашарһаар ами бэедэ багаар хорлохо байха.


404

Буса орондо ябахын сагта

Дайсанай гэртэ ороһон мэтэ һэрэмжэ бари.

Хаанашье хорлохо муу хүн,

Сонжуури үйлэдэгшэ мэргэд бин гээшэ.


405

Буса орондо ябахын сагтаа танихагүй гэжэ

Һэрэмжэеэ һуладхажа гэмтэ ябадал бү хэ.

Тэрэнэй муу алдарынь

Хаанай захяа мэтэ өөрын нютагта ерэхэ.


406

Хари орондо байха сагтаа танихагүй гэжэ

Үнэн бэшэ бардам үгэ бү хэлэ.

Тэрэ дары үгытэй, баян ба мэргэн, тэнэг

Алин мүниинь мэдэгдэхэ.


407

Хариин орондо байха сагта

Омог ба сухалаа тэбшэжэ яба.

Мэргэн болбошье гансахан хүн

Түмэн ба бум зонтой яажа тэнсэхэб.


408

Хаанахи орондо ошобошье митарангүй, омогорхонгүй

Уран дунда яба.

Тэрэниие хэн хүншье муушалхын

Сүлөө заб оложо шадахагүй.


«Хоёр ёһоной абаха, орхихые үгүүлэгшэ Бэлигэй толиһоо» һэрэмжэтэй ябахын гурбадугаар бүлэг.


<< гэдэргээ гаршагсаашаа >>