ТҮРЭЛ БУРЯАД ОРОМНИ


Харьялан урданал зээрэг мундуу уһануудшни,

Хабсагайнуудаа жэрылгэнэл хадануудшни,

Нэлэнхы үргэнөөр халюурнал уужам талануудшни,

Нэерэн толорнол тосхон, һуурин, хотонуудшни.

Хэрмэ булгадаа, хандагайнуудаа хоргодуулаад,

Хэмжэхын аргагүй һунанал хангай тайгашни,

Байгаалиие шэмэглэн, юртэмсэдэ суурханал

Байгал – номин, арюун долгито далайшни,

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни!


Урдын сагһаа энэ хүрэтэр зурыһан

Утын ута замыешни гайханам.

Хүннү, хитан, монгол – үндэһэ изагуураа

Хүндэтэйгөөр хүнды сээжэдээ дурданам.

Бүгэдэ монголой домог түүхые ирахадаа,

Бү мартая Бүртэ-Шонын габьяае,

Хажуудань зэргэлээд, тохоног тулган ябааша

Хатан Маралайнь габшагайе гоёшоое.

Хожомынь, баһал эртэ сагта, намар

Хоридой мэргэнэй хатан боложо ошоһон

Тэнюун абарита Баргуужин-гуа дангина

(Тэндэһээ наашань арбаад үеые тоолобол)

Тэмүжэн – Чингисэй нагаса эжынь һэмнэй даа.

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Манжа түрын эзэрхэлгэһээ зайсахые

Малагар сэсэн үбгэ эсэгэнэр хэлсэжэ,

Ород хаанай жэгүүр доро орохо гээд,

Онсо мэргэн хараатайгаар шиидээ һэн.

Байгал далайһаа баруун хойшо шэглэжэ,

Бадан Тураахин бүлэг нүхэдөө дахуулаа,

Агуу Пётрын гарһаа Москва хотодо

Ашата Зарлиг абажа, нютагаа бусаһан лэ.

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Барга үедэшье мунхаг байһан бэшэбди,

Бадарма бодолой ниидэлгые гэршэлэн,

Баруунай зүгтэ дээдын һургуули дүүргэһэн

Банзаровай эрдэмтэ номууд – эрдэнил.

Хубисхалай хүлгөө ехэтэ жэлнүүдтэ

Хубииемнай үмөөрхэ хүбүүдтэй байһамди:

Базар Барадин, Михаил Богданов, Элбэг-Доржо –

Байсанууд шэнгеэр тэбхылдэһэн удамаршад!

Арадһаа тодороод, арадтаа һаналаа табилган –

Арюун зүрхэнэй хүнэй бэлгэ тэмдэг лэ.

Эрилтэ гуйлта хоёроо нэгэдхэн дансалаад,

Ринчиногой Кремль ороһые һайшаая.

Ухаамгай тодо хандалгыень анхаржа,

Ульянов-Ленин автономииемнай үршөөлэйл.

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Хари газарта добтолон ородог бэшэбди,

Харата дайсанай ерэбэл, гуламтаа аршалан,

Тулалдаан соо эрэ зоригоо харуулһан

Тулаевууд, Борсоевууднай алдартай.

Анхан сагһаа эбтэй байдалда дуратайбди,

Арадууд, ямаршье зүһэтэй байг,

Аха дүүнэрнай гэдэгбди.

Оройтоһон айлшанда орохо үүдэн нээлтэтэй,

Аяншада аяга саймнай табяатай.

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Амжалтаараа дээрэлхэхэ – буруу юм,

Аза талаанай энеэбхил гэжэ байдаг шуу.

Дорюун зоригоор олоһон туйлалтануудаа

Дороо дараад һуулган баһал һайн бэшэ.

Хоолойн хонгёо эгэшэгээр, хатараар, шүлэгөөр

Хойно ороод үгэдэггүймнай урматай.

Баярай долгёор зоной сэдьхэл үргэнэл

Балдаковой, Сахьяновагай соло алдар.

Түби дэлхэйн хүсэ ехэтэнэй барилдаанда

Түрүү һуурида Борис Будаев гаралайл даа...

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Урда зүгэй хярхаг саһата Түбэдһөө

Урасхал мэтээр шажанай һургаал нэбтэрээ.

Һасада зошолоод, Брайбун хиидтэ һураашад

Һаарамбанууд, дооромбонууд болоһон гээ.

Санкт-Петербургын, Берлин,

Парижай ордонуудаар

Цанид-Хамба Агван Доржиев бараалхаа.

Ород гүрэниие холын Түбэдтэй танилсуулан,

Ойлголсооень үргэдхэхые оролдоо.

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Хорёод, дүшөөд онуудай наяраан соогуур

Холуур, саагуур махаһан хүнүүд байдаг һэн.

Ямархан орёо, хүшэр замые гаталааб даа

Япон генерал болоһон Үржэн Гармаев!

Дауриин хилын саагуур тараһан буряадуудаа

Даргалан, зонхилон, хүшэр сагта ударидаад,

Сагай түерээндэ өөрөө бэеэ тушаажа,

Саазалагдаад, сагааруулагдаһан түүхэтэй.

Эрьюулгэдэ үеэр төөриһэн үри саданараа

Эльгэнэй зөөлөөр хүлисөөд угтан абажа,

Анхан нютагтань, аймаг хотондонь бусаадагши,

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Баруун-Зүгтэнэй хоорондо бата хүүргэ бэхилжэ,

Баглаа сэсэгээр ерэһэн зониие угтажа,

Хитад-Монгол-Ород – эдэ уласуудай

Хилэ дээрэ эбэй тугые мандуулан,

Түүхын замуудай уулзуурта,

Түрэл дайдамни, бодонолши!

Оюун бэлигээ зүрхэн бүхэндэ бадаруулан,

Орожо ерэнэл агуу Пушкин шамдамни.

Хоймортошни зузаан дэбтэрээ һэхэжэ,

Хоногой зугаа дэлгэн һуунал Конфуци.

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Алдар ехэтэ хүнүүдтээ боржон хүшөө бодхоожо,

Алтан үзэгөөр нэрыень һиилэдэг ёһо биил даа.

Голдо ургаһан мүнхэ залаата сэсэгүүд лэ:

Гомбожаб Цыбиков, Хоца Намсараев, Сампилов...

Хэһэн ажалайнь залиршагүй согтойдо

Хэзээдэшье һүгэдэн дохижо ябамаар лэ,

Буян дэлгэр, аажам тэнюун сэдьхэлтэй

Буряад һайхан оромни.


Зан буруутай заналтаһаа айдаггүйш,

Нюрганда зогсоод, нюдаргаа харуулжа байдаггүйш,

Хүлеэсэ ехэтэйш, боди сагаан һанаатайш,

Хүдэлмэришэн, хүхюун наада зугаатайш.

Даян дэлхэйнгээ абарал тухайда уладшни

Дасан һүмэдөө наманшалжа мүргэнэ,

Үглөө бүхэндэ үндэр хүхэ тэнгэридээ

Сагаан эдеэнэй сасали дээжэ үргэнэ.

Сээр нүгэлнүүд, атаа мэеэн, ядарал зоболон

Сэргэдэ хүрэнгүй, саагуур һэегүй ошог лэ.

Ургажа ябаһан улаан бургааһад – үхибүүдшни

Урматайгаар урагшаа зүдхэн шармайг лэ.

Шамбалын орондо бэшэ, шамдаа халуун дуратайл.

Үбэлэй сагта үдхэн саһаар хушагдан,

Нажарай халуунда набша намаагаар бүрхөөгдэн,

Хуурай тооһо усадхама

Хура бороодо сүршэгдэн,

Алтан шаргал наранай элшэ доро

Ажа амидарыш мүнхэдөө,

Бурхан Багшын нангин үршөөл адистай

Буряад һайхан оромни!


Николай Дамдинов


Гэрэл зураг: Александр Власов


<< гэдэргээ гаршагсаашаа >>