БҮХЭ БАРИЛДААН
(туһаламжын материал)
 
 
Ванзатова Гэрэлма Ринчинимбуевна,
Уланн-Үдэ хотын 32-дохи һургуулиин
буряад хэлэнэй багша
 
    Дүхэриг сооһоо барилдаанай бүхэ гаража, бүргэдэй хатар хатарна. Барилдаанай бүхэдэ сагаан эдеэ барина.
 
    Соло дуудалга
 
    Баатар бүхын магтаал даа
    Бароо, бароо, бароо даа.
    Бароо, бароо, бароо даа!
    А-һээ! Да-һаа!
    Барюу дабшуу зодогтой
    Барас арсалан хүсэтэй
    Баатар зоригтой бүхэ байнаш.
    Хаан гарууди мэтэ
    Элин халин арад олоной урда
    Абарга хүсөө харуулбаш,
    Айлшад ноёдоо баясуулбаш,
    Баатар байнаш даа!
 
    Жаахан хүбүүн
    – Барилдаан гээшэмнай ямар һонин юм бэ?
 
    Эртэ урда сагһаа
    Элинсэг хулинсагуудайнгаа дамжуулһан
    Эрэ хүнэй нэрэ үргэдэг
    Эрын юһэн эрдэмэй нэгэн
    Бүхэ барилдаан тухай
    Баран таанадтаа хөөрэел.
     
    Өөрын үндэһэн түхэлтэй,
    Онсо буряад маягтай,
    Эрын бэе бэелүүлдэг,
    Эрэлхэг зориг нэмээдэг
    Бүхэ барилдаамнай.
 
    Би баһал барилдахаяа һананаб,
    Баатар бүхэ болохо хүсэлтэйб!
 
 
    Бишыхан үхибүүд эрын бэе бэелжэ эхилхэдээ, эгээл түрүүн барилдадаг гээшэ ааб даа. Харин 12-15 наһа хүрэхэдөө, зунай нааданда хабаадаха эрхэтэй болодог байгаа. Буряад барилдаанда хүсэ шадал хэрэгтэйшье һаа, олон ушарта толгойн һайн хэрэгтэй бшуу. Добын нюрууда нюргаа һайса аршаһан хадаа хэлэнэб даа.
    Зай, хүбүүдни, ерэгтылши. Барилдаанай олон оньһонуудые харуулая даа
 
    Жаахан хүбүүн:
    Барилдаха гээшэмнай
    Баһал гайтай ёһотой даа?
 
    Гайтай юумэн гэхэдэ,
    Газар һабардабал һалаха,
    Гани хатуу гуримтай
    Галаб сагай барилдаан.
 
    Дотор гохо хэхэ,
    Доогуур шурган орохо,
    Дортобол ташаалха.
 
    Арга мэхэ гаргаха,
    Ахин хаяжа дабшаха.
    Габшагай шадамараар
    Гаһар томо зариманаа
    Газардуулдаг ёһо бии.
 
    Арсалан, заан бүхэшүүл
    Арад соомнай олон даа.
    Аза таланаар заримдаа
    Алдар соло ерэдэг даа.
 
 
    Үбгэн баабай:
    Тахим татаха, матаргай татаха, шэлэ дараха, шэлэ сабшаха, толгой үргэхэ, хүльбэрхэ, хам тэбэрихэ гэхэ мэтэ арга мэхэнүүд олон юм даа.
 
    Шаса балсан шангатан
    Шамбай шуран бүхэшүүл
    Баруун зүүн тээһээ
    Бултадаа суглархал.
 
    Сэнгүү зунай үедэ
    Сэлмэг наранай шарахада,
    Зүрхэ сэдьхэл хүдэлгэмэ
    Зунай наадан наярхал.
 
    Зон нүхэднай сугларыт,
    Зунай наадан эхилхэнь.
    Баатар шадалтай хүбүүднай
    Барилдажа туршахань.
 
    Абьяас зориг хоёрые
    Адли тэгшэ зангидан,
    Арад зонойнгоо дунда
    Алдар солодо хүртэхэнь.
 
    Зунай зүлгэ ногоон дээрэ
    Зураг шэнги дүхэригөөр
    Зоной түрүү хүбүүднай
    Золоо туршаад үзэдэг лэ.
 
    Барилдаанай хүгжэм доро барилдаашад гарана.
 
    1-дэхи хүбүүн:
    Хүдэр шамбай хүбүүдтэй
    Хүсэ шадалаа үзэлсэхэб.
    Ташаандаа абажа тарайлгахаб
    Дэгээдэжэ унагаахаб.
 
    2-дохи хүбүүн:
    Эрэ хүн түрөө хадаа
    Эсэгынгээ нэрэ һанажа,
    Түргэн шуранаар барилдахаб,
    Тэн тэрээн носолдохоб.
     
    3-дахи хүбүүн:
    Шандааһа шанга хүбүүдтэй
    Шадал согоо барилдахаб.
    Ээмдээ хүсэтэй хүбүүдтэй
    Эрхимээр тулалдахаб.
 
    4-дэхи хүбүүн:
    Бараг бараг хүбүүдээр
    Баһал шанга барилдахаб
    Мэхэ дүрэ гаргажа, хэдышье
    Мүхөөгөө үгтэхэгүйб.
 
 
    Барилдаашадай хатар

гаршаг